Ngân sách theo tháng giúp kiểm soát chi tiêu hằng ngày, còn ngân sách theo năm giúp nhìn thấy các mục tiêu lớn và những khoản chi không thường xuyên. Bài viết hướng dẫn cách xác định thu nhập cả năm, phân bổ cho các mục tiêu và theo dõi ngân sách trong năm.
1. Xác định tổng thu nhập sau thuế của cả năm
Ngân sách năm cần bắt đầu từ con số thu nhập thực tế mà gia đình có thể sử dụng, tức thu nhập sau khi đã trừ bảo hiểm và thuế.
Thu nhập cả năm của người làm công ăn lương thường gồm lương hằng tháng, thưởng theo quý hoặc cuối năm, phụ cấp và các khoản thu nhập khác. Mỗi khoản này đều có thể chịu khấu trừ bảo hiểm và thuế, nên con số cần dùng để lập ngân sách là tổng thu nhập thực nhận, không phải tổng thu nhập trước thuế.
Khi tính thu nhập sau thuế, người lao động nên cập nhật các quy định về thuế thu nhập cá nhân năm 2026. Theo thông tin đã được công bố, từ kỳ tính thuế 2026, mức giảm trừ gia cảnh cho người nộp thuế và người phụ thuộc được điều chỉnh tăng so với trước. Thay đổi này có thể làm lương thực nhận của nhiều người tăng lên, và phần tăng thêm nên được đưa vào kế hoạch ngân sách thay vì để tự nhiên hòa vào chi tiêu.
Với khoản thưởng không cố định, cách an toàn là ước tính ở mức thận trọng và chỉ phân bổ cho các mục tiêu sau khi đã thực nhận. Cuối năm, người lao động cũng nên kiểm tra việc quyết toán thuế, vì khoản thuế nộp thừa được hoàn lại hoặc khoản nộp thêm đều ảnh hưởng đến ngân sách của năm.
Ngân sách năm chính xác bắt đầu từ tổng thu nhập sau thuế của cả năm.
2. Phân bổ thu nhập năm cho các nhóm mục tiêu
Khi đã có con số thu nhập cả năm, bước tiếp theo là chia thành các nhóm mục tiêu với thời điểm sử dụng khác nhau.
Một cách phân bổ phổ biến gồm bốn nhóm:
- Chi tiêu thường xuyên hằng tháng như nhà ở, ăn uống, đi lại, hóa đơn
- Các khoản chi không thường xuyên trong năm như bảo hiểm, học phí, sửa chữa, quà tặng dịp lễ
- Quỹ dự phòng cho những tình huống phát sinh
- Tiết kiệm cho mục tiêu dài hạn như mua nhà, học tập hay nghỉ hưu
Nhóm chi không thường xuyên là nhóm dễ bị bỏ sót nhất khi chỉ lập ngân sách theo tháng. Khi lập ngân sách năm, người lao động nên liệt kê các khoản này kèm thời điểm phát sinh, sau đó chia đều số tiền cần chuẩn bị cho mười hai tháng. Giả sử phí bảo hiểm năm phải đóng vào một tháng cố định, việc trích trước một phần nhỏ mỗi tháng giúp tháng đó không bị thiếu hụt.
Thứ tự ưu tiên khi phân bổ cũng quan trọng. Chi tiêu thiết yếu và quỹ dự phòng cần được bảo đảm trước, sau đó mới đến các khoản chi không thường xuyên và tiết kiệm dài hạn. Khi thu nhập tăng, tăng phần tiết kiệm trước khi tăng chi tiêu giúp các mục tiêu dài hạn tiến triển đều đặn.
3. Theo dõi và điều chỉnh ngân sách trong năm
Ngân sách năm chỉ phát huy hiệu quả khi được theo dõi định kỳ và điều chỉnh theo thực tế thu chi.
Cách theo dõi đơn giản là rà soát ngân sách theo quý. Mỗi quý, so sánh thu nhập và chi tiêu thực tế với kế hoạch, xác định nhóm nào vượt mức và nguyên nhân. Nếu một khoản chi lớn phát sinh ngoài dự kiến, có thể điều chỉnh các quý còn lại thay vì phá vỡ toàn bộ kế hoạch năm.
Với phần tiền dành cho các khoản chi không thường xuyên và tiết kiệm dài hạn, gửi có kỳ hạn giúp tiền sinh lời trong thời gian chờ sử dụng. Biết cách tính lãi suất ngân hàng cho từng khoản gửi giúp người lao động ước tính số tiền nhận được khi đến hạn và sắp xếp kỳ hạn trùng với thời điểm cần chi, chẳng hạn kỳ hạn sáu tháng cho khoản học phí giữa năm.
Bên cạnh rà soát định kỳ, việc tự động hóa giúp ngân sách được thực hiện đều đặn. Người lao động có thể cài đặt lệnh chuyển tiền tự động vào ngày nhận lương, chuyển phần tiền dành cho chi không thường xuyên và tiết kiệm sang các tài khoản riêng. Khi phần tiền này được tách ra ngay từ đầu tháng, chi tiêu thường xuyên chỉ diễn ra trong phạm vi số tiền còn lại.
Cuối năm là thời điểm phù hợp để đánh giá toàn bộ ngân sách: mục tiêu nào đã đạt, khoản chi nào cần điều chỉnh cho năm sau. Những kinh nghiệm này giúp ngân sách năm tiếp theo sát với thực tế hơn.
Lập ngân sách năm dựa trên thu nhập sau thuế giúp người làm công ăn lương nhìn thấy bức tranh tài chính tổng thể, chuẩn bị trước cho các khoản chi không thường xuyên và duy trì tiến độ các mục tiêu dài hạn. Khi kết hợp với thói quen rà soát định kỳ, ngân sách năm trở thành công cụ định hướng các quyết định tài chính trong suốt cả năm.
Rà soát ngân sách theo quý giúp điều chỉnh kịp thời những khoản chi vượt kế hoạch.
Có thể bạn thích: